 Manastir Crna Reka je monaška isposnica usred planina Južne Srbije, smeštena u klisuri Crne Reke. Okružena je visokim stenama i bujnim stoletnim šumama. Potiče iz trinaestog veka kada je sagrađena omanja crkva u jednoj velikoj pećini iznad korita Crne reke. Uskoro su monasi isposnici sazidali svoje kelije oko crkve, ozidali pećinu i podigli mali drveni pokretni most preko suvog korita reke. Velikim čudom Božjim reka ponire neposredno iznad manastira i ponovo izranja iz zemlje nakon nekoliko stotina metara svog podvodnog toka. U petnaestom veku u manastiru je živeo čuveni podvižnik Sveti Joanikije Devički sa svojim monasima. Svetitelj je kasnije prešao u područje Drenice gde se danas nalazimanastir Devič.
Crna Reka je bila dugo vremena napuštena. Tek 1979. godine današnji Episkop raškoprizrenski Njegovo Preosveštenstvo gospodin Artemije nastanio se u pustom manastiru i oko sebe ubrzo okupio mlado bratstvo. Posle svog izbora za episkopa vladika Artemije je uz pomoć crnorečkih monaha postepeno obnovio i ostale muške manastire raškoprizrenske Eparhije. U vreme pisanja ovog članka u manastiru živi osam monaha, koji se bave molitvom, ikonopisom i duborezom.
Manastir Crna Reka nalazi se na tromeđi između Kosovske Mitrovice, Rožaja i Novog Pazara, u ataru sela Ribariće. Udaljen je od Ribarića oko sat vremena hoda ili 15-ak minuta kolima. Podignut u pećini klisure Crne Reke na obroncima Mokre Gore, manastir je jedinstvena graditeljska celina od značaja ne samo za Srbiju.
Bogomolja priljubljena uz surovu liticu leve obale rečnog korita, iznad kojeg se dižu ogromni grebeni ogranaka Mokre Gore, most iznad vododerine preko kojeg se u svetinju ulazi, surovost prirodnog ambijenta, čist, ničim zagađen vazduh, kristalno bistra planinska voda "ispod bukovih žila", i apsolutna tišina, narušavana jedino cvrkutom po neke ptice ili jutarnjom pesmom slavuja, - sve to osvaja oko i srce posetioca.
 Pouzdanih pisanih izvora o ktitoru i vremenu gradnje manastira – nema. No sačuvano predanje, kao i pojedini članci i studije naših istoričara umetnosti, svedoče da manastir potiče iz XIII ili eventualno XIV veka. Ko je ktitor manastira ne zna se, ali bi se moglo reći: ktitor je veliki nemanjićki duh, koji je obitavao u trošnom telu nekog nama nepoznatog bogoiskatelja i zadužbinara. Zna se pak sigurno da je pećina u kojoj je bogomolja manastira smeštena osvećena podvizima i molitvama velikog srpskog čudotvorca –Sv. Joanikija Devičkog, koji se najpre podvizavao ovde u Crnoj Reci, pa kad je pronađen i otkriven, on, smireni monah, da bi izbegao slavu i poštovanje, pobegne i sakrije se od ljudi u neprohodne šume Drenice, gde je produžio svoj bogougodni podvižnički život, i gde je skončao u Gospodu, na mestu gde se sada nalazi Devič.
Manastir kroz vekove nikada nije rušen, te je sačuvao svoju prvobitnu fizionomiju. U njemu se čuva i najdragoceniji srpski fresko živopis XVI veka. Međutim, najveća vrednost koja se čuva u manastiru, jesu svete i celebne mošti prepodobnog oca našeg Petra Koriškog, srpskog podvižnika iz XIII veka, koji je živeo i podvizavao se nedaleko od Prizrena, u selu Korišu, gde nedaleko od Markovog manastira i do danas postoji njegova isposnica. Njegovo sveto i čudotvorno telo preneto je u ovaj manastir negde u XVI veku, verovatno kao u skrovitije mesto.
U drugoj polovini XVII veka, kad su nastala teška i nesigurna vremena turske odmazde, iz manastira Sopoćana prenete su u manastir Crnu Reku i mošti svetog Kralja Stefana Prvovenčanog, odakle su posle devet godina vraćene u Studenicu.
U manastiru je početkom XVIII veka postojala pisarnica u kojoj su pisane i prepisivane bogoslužbene knjige, a pored toga, verovatno, i škola za monahe. Uloga manastira u životu naroda ovoga kraja kroz vekove bila je ogromna. Od davnina pa sve do danas manastir je duhovna oaza u kojoj se od moštiju svetog Petra čudotvorca traži olakšanje i uteha u mnogim nevoljama i bolestima. Bolesnici su i danas česti posetioci ove izuzetne svetinje.
U manastiru Crna Reka je u tursko vreme (početkom XX veka) otvorena prva osnovna škola za srpsku decu na teritoriji čitavog vIbarskog Kolašina. Škola je bila smeštena u za to posebno podignutom manastirskom konaku, koji i u vreme pisanja ovog članka, posle više od 80 godina od nastanka služi potrebama manastira čiji se deo detaljno renovira. U okolnim selima (kao u okolini Tutina, Brnjaku, Oklacima i dr.) još se može sresti po neki starac koji je ovde učio i završio školu tada internatskog tipa.
I pored sve svoje izuzetne lepote i znamenitosti, manastir Crna Reka je dugo bio skoro nepoznat van svoje uže okoline. Tek od skora, izgradnjom mosta na jezeru kod Ribarića i popravkom prilaznog puta, manastir Crna Reka, kao redak dragulj srpske srednjevekovne kulture, izlazi iz relativne anonimnosti u kojoj obitava već punih 700 godina.
 |
RSS link na komentare
