 Ras je bio prva prestonica srpske srednjovekovne države Raška. Ime Ras prvi put se spominje u srednjovekovnim izvorima; tačnije, u beleškama vizantijskog cara Konstantina Porfirogenita koje se odnose na rat između Srbije i Bugarske krajem 9. veka, a značaj mu je dao i vizantijski hroničar iz 12. veka Jovan Kinema.
Opsežna istraživanja o kompleksu Starog Rasa otpočela su 1972. godine, a trebaće još mnogo rada da se sazna sve šta krije taj značajan spomenički kompleks koji je smešten na nekoliko lokaliteta grupisanih na relativno malom prostoru (okolina Novog Pazara). Najstariji tragovi naselja datiraju još iz praistorije, iz poznog eolita (oko 2000 p.n.e.), prva zidana utvrđenja iz kasne antike (kraj 4. veka), prvi srednjovekovni grad je iz 9. veka, drugi iz 12. veka. U Rasu je bila verovatno prva kovnica novca u srednjovekovnoj Srbiji, za koju je zaslužan kralj Radoslav i koja je od 1230. godine radila po ugledu na tradiciju vizantijskih careva iz dinastije Anđela koji su imali kovnicu u Solunu.
U drugoj polovini 12. veka nastupilo je najznačajnije razdoblje u istoriji Rasa kada je on postao glavno uporište središnje oblasti nove srpske države. Iz tog perioda je nađen arheološki materijal koji govori o tokovima života u okviru grada: grnčarija za svakrdnevnu upotrebu, delovi oružja od kostiju, kao i oruđa od drveta i gvožđa. Najzanimljivija su, svakako, svedočanstva o radu jednog zlatara, a to su mala posuda sa kapljicama zlata i kalup za livenje medaljona sa predstavom Bogorodice i Hrista. Pronađeno je i nekoliko žetona za igru „mice“ i kamene kockice za igranje potpuno identične onim koje koristimo danas.
 Stari Ras ima posebno značenje u tradiciji srpskog naroda: označava centar Srbije, središte i mesto iz kog je ponikla srednjovekovna srpska država. Iz njega je vladar sazivao srednjovekovne srpske državne sabore, iz njega je vladao veliki župan Stefan Nemanja, a tu su on i njegovi potomci imali svoje dvorove. Uostalom, po Rasu je srednjovekovna država nazvana Raškom.
Danas se u okviru kompleksa Starog Rasa nalaze Sopoćani, Petrova crkva, Crna Reka, Đurđevi stupovi i okolina. Po značaju se ističe pre svega manastir Sopoćani, jer je na svetskoj izložbi u Parizu 1961. godine freska „Uspenja Presvete Bogorodice“, iz ovog manastira, proglašena za najlepšu fresku čitavog srednjeg veka.
1979. godine UNESKO je pod svoju zaštitu uzeo kulturno-istorijsku sredinu nazvavši je Stari Ras sa Sopoćanima.
 |
RSS link na komentare
