TSO Raška

Golija

Golija je planina u jugozapadnoj Srbiji, zapadno od Raške, čiji je najviši vrh Jankov kamen (1833 m). Nalazi se 40 km jugozapadno od Ivanjice i 32 km severno od Novog Pazara.

Golija pripada unutrašnjoj zoni Dinarskog planinskog sistema. Pruža se u smeru zapad-istok u dužini oko 32 km. U zapadnom delu izvijena je prema jugu, a u istočnom prema severu. Dva dominantna vrha su najviši vrh Jankov kamen (1833 m) i Crni vrh (1795 m). Na Goliji se nalaze mnogobrojne reke koje su raščlanile njene strane: Studenica, Brvenica, Moravica itd.

Golija predstavlja najvišu planinu u jugozapadnom delu Srbije sa površinom od 75.138 ha, prostire se na ataru pet opština a od toga opštini Raška pripada 12.937 ha ili 17% od ukupne njene teritorije.

Do Golije se može vrlo lako stići zahvaljujući magistralnim putevima koji prolaze pored same planine:

•    M 22 (Kraljevo - Raška - Novi Pazar), "Ibarska magistrala", okosnica saobraćajnih veza Golije sa ostalim delovima Srbije - tangira područje sa istočne strane i svojim kvalitetom, uglavnom odgovara potrebama;
•    M 8 (Prijepolje - Sjenica - Novi Pazar), neposredno tangira područje sa južne strane i zadovoljavajućeg je kvaliteta;
•    M 21.1 (Požega - Ivanjica - Sjenica), preseca zapadni deo područja i obezbedjuje vezu sa putem M 8.

Golija je sunčana, bogata raznovrsnom florom i faunom - sa bujnom vegetacijom, super vodom za piće, zadivljujućim proplancima, čistim planinskim vazduhom, bogata šumom i bez ikakve je buke.
Veliko bogastvo flore i faune i odlična nadmorska visina pogoduju proizvodnji zdrave hrane (mlečnih proizvoda, heljde, mesa i mesnih proizvoda).

Planina Golija je obrasla bukovom šumom na severnim, severoistočnim i istočnim ekspozicijama. Najveća površina pod bukvom nalazi se na Crnom Vrhu (Biser Voda). Visinski interval bukve je dosta širok, od 500 do 1000 m nadmorske visine. Ispod pojasa bukve nalazi se pojas hrasta. Iznad pojasa bukve nalazi se pojas mešovitih, bukovo–jelovih i bukovo–smrčevih šuma. Iznad 1700 m zastupljena je samo smrča. Zanimljivi su varijeteti smrče koji neodoljivo podsećaju na omoriku, a dva takva primerka rastu pored Golijske reke i zaštićena su. Na Goliji postoje tri rezervata prirode koji su pod zaštitom. Kompleks mešovitih šuma jele, smrče i bukve na lokaciji iznad Ljutih livada je zaštićen na površini od 30 ha još od 1950. Zaštićen je i rezervat šuma smrče, jele i bukve na prostoru od 8,5 ha u blizini Jankovog kamena.

Ova planina je najverovatnije dobila ime zbog svoje veličine - golema. Ogromna prostranstva, oštra klima i guste šume su razlog da meštani često kažu: „Ne zna Golija šta je delija“. Bez terenskog vozila ili konja planinu je teško preći, tako da se i planinari ovde mogu teško sresti. Najviša tačka planine je zaravnjen, neuočljiv Jankov kamen, visok 1833 m. Prema narodnom predanju, dva pobratima, Rajko i Janko su se kladili ko će pre da iznese poveći kamen na vrh Golije. Rajko je brzo nosio svoj kamen i blizu vrha se spotakao i ispustio ga i kamen je pao u potok. Janko je polako nosio svoj kamen, ali je sigurno stigao do vrha. Otuda se vrh Golije zove Jankov kamen, a potok u koji se otkotrljao Rajkov kamen stanovnici zovu Rajkov potok.

Zbog nepropusne geološke podloge i obilja padavina, planina je bogata vodom. Leta su sveža, a zime hladne sa puno snega koji se ovde dugo zadržava. Usled znatnog mediteranskog uticaja klima u dolinama Ibra, Studenice i Moravice je znatno prijatnija. Na Goliji uspevaju žitarice, krompir, ima dosta voćki, a poslednjih godina se povećava i broj malinjaka. Ipak, ovo zemljište najpogodnije je za šume i livade.


Na Goliji zima traje puna 4 meseca pa je pogodna za zimski sport. Prava sportska mesta su: Odvraćenica, Česta vrela, Šeremetovica, Ljute livade, Biser voda, Radočelo, Brusnik, Rudno i dr.
Na Goliji ima više izrazitih stena kojima je narod dao razna imena, kao: Jankov kamen (najviši vrh Golije), u Biser vodi - Vranji krš, u Ivanju - Skamenjeno seno sv. Save itd., iznad kojih se viju orlovi podsećajuci na divljinu, na mir i visinu.

Mogućnosti za razvoj turizma

Područje Čestih vrela u opštini Raška predstavlja odličnu lokaciju za izgradnju smeštajnih kapaciteta, kao i područje Rudna i Odvraćenice. Lokaliteti koji su delom na teritoriji opštine Raška. U očekivanju je izgradnja prvih žičara na lokalitetu Česta vrela.

Turističke vrednosti geomorfoloških osobenosti planine Golije ogledaju se u prostranim proplancima iznad 1200 mnv i vrhovima preko 1400 mnv. Golija poseduje dobru osnovu za formiranje skijaških staza i za rekreaciju u vidu blagih šetnji i planinarenja u gotovo netaknutoj prirodi. Turizam se na Goliji razvija velikom brzinom; u poslednjih 10 godina Golija je dobila pojedine uređene ski-staze, žičare i prateće ski-sadržaje. Tokom zime dolaze gosti iz cele Srbije i inostranstva. Turisti Goliju posećuju i leti. Na Odvraćenici postoji hotel „Golija“, a sa Ivanjičke strane i hotel „Golijska reka“.

Vlada Rapublike Srbije je, jula 2001. godine, donela Uredbu kojom se područje planine Golija stavlja pod zaštitu kao „Park prirode Golija“ i svrstava u 1. kategoriju zaštite kao prirodno dobro od izuzetnog značaja. Precizno su definisane granice parka koje obuhvataju područja opština Ivanjica, Kraljevo, Raška, Novi Pazar i Sjenica- ukupne površine 75.183 ha, a unutar njih područja sa prvim, drugim ili trećim stepenom zaštite.
Jedna od stvari koja se obezbeđuje na području Parka prirode Golija je i uređenje i infrasrtukturno opremanje prostora za potrebe turizma i rekreacije.